Çoğu zaman belirti vermeden ilerleyen karaciğer yağlanması, bazı kişilerde zamanla iltihaplanma, hücre hasarı ve fibrozis gibi ciddi sorunlara yol açabiliyor. Bu nedenle beslenme ve hareket alışkanlıklarının korunmasının yanı sıra erken tanı ve düzenli takip de önem taşıyor. Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Uzm. Dr. Şule Namlı Koç, kış aylarında karaciğer sağlığını korumak için dikkat edilmesi gerekenleri anlattı.
Hareketsizlik ve yanlış beslenme riski artırıyor
Karaciğer yağlanması, karaciğer hücrelerinde normalden fazla yağ birikmesiyle ortaya çıkmaktadır. Metabolik işlev bozukluğuyla ilişkili yağlı karaciğer hastalığı (MASLD) olarak adlandırılan bu tablo, bazı kişilerde iltihaplanma ve hücre hasarıyla ilerleyebiliyor. Bu daha ciddi durum ise MASH olarak tanımlanır. Soğuk hava tek başına karaciğer yağlanmasına neden olmasa da kış aylarında yürüyüşlerin azalması, uzun süre hareketsiz kalınması, tatlı ve hamur işlerinin sık tüketilmesi kilo artışını kolaylaştırabilmektedir. Özellikle karın çevresinde yağlanma, insülin direnci, tip 2 diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar önemli risk faktörleri arasında yer alıyor. Şekerli içeceklerin sık tüketilmesi ve ihtiyaçtan fazla kalori alınması da riski artırabilir.
“Gencim, zayıfım ben de karaciğer yağlanması olmaz” demeyin
Karaciğer yağlanması yalnızca ileri yaşlarda veya fazla kilolu kişilerde görülen bir hastalık değildir. Çocuklarda ve gençlerde de ortaya çıkabilmektedir. Normal kiloda olmak da yağlanma riskini tamamen ortadan kaldırmaz. Genetik yatkınlık, bel çevresi, insülin direnci ve diğer metabolik faktörlerin yanı sıra alkol kullanımı da karaciğer sağlığı değerlendirilirken dikkate alınmalıdır. Bunun için gencim ya da zayıfım bende karaciğer yağlanması olmaz düşüncesinde olunmamalıdır.
Karaciğer yağlanma sorunları çoğu zaman tesadüfen saptanıyor
Karaciğer yağlanması çoğu zaman belirgin şikayetlere neden olmaz ve başka bir nedenle yapılan ultrason incelemesinde veya kan testlerinde tesadüfen saptanır. Bazı kişilerde yorgunluk ya da karnın sağ üst tarafında dolgunluk hissi görülebilse de bu belirtiler sadece hastalığa özgü değildir. Şikayet bulunmaması, karaciğerde hasar olmadığı anlamına da gelmez. Özellikle obezitesi, diyabeti veya başka metabolik risk faktörleri bulunan kişilerin değerlendirme için belirtilerin ortaya çıkmasını beklememesi gerekir.
Her karaciğer yağlanması siroza dönüşmüyor ama…
Yağlanmaya iltihaplanma ve hücre hasarı eklendiğinde zamanla fibrozis adı verilen nedbe dokusu gelişebilmektedir. İleri fibrozis bazı hastalarda siroz, karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanserine kadar ilerleyebilir. Ancak her karaciğer yağlanması bu aşamalara ulaşmaz. Hastalığın ilerleme riski; diyabet, metabolik sorunlar ve karaciğerdeki fibrozisin derecesi gibi faktörlere bağlı olarak değişir. Bu nedenle değerlendirmede yalnızca yağlanmanın değil, olası karaciğer hasarının da belirlenmesi önem taşır.
Kışın salep ve boza tüketirken porsiyon kontrolü önemli
Kış aylarında sık tüketilen salep ve boza, hazırlanma şekline, eklenen şeker miktarına ve porsiyon büyüklüğüne bağlı olarak günlük enerji alımını artırabilir. Özellikle şeker ilaveli ve büyük porsiyonlarda tüketilen bu içeceklerin yanı sıra tatlı, hamur işi ve yüksek kalorili atıştırmalıkların da sık tüketilmesi kilo artışını kolaylaştırabilir. Fazla kilo ve metabolik sorunlar ise karaciğer yağlanması açısından önemli risk faktörleri arasında yer alır. Bu nedenle salep ve boza tüketiminde porsiyon kontrolüne dikkat edilmeli, ilave şeker sınırlandırılmalı ve günlük beslenme düzeninde sebze, baklagil ve yeterli protein içeren dengeli öğünlere yer verilmelidir.
FibroScan ile karaciğerde yağlanma ve fibrozis riski değerlendirilebiliyor
Karaciğer yağlanmasının değerlendirilmesinde yalnızca karaciğerde biriken yağ miktarını belirlemek yeterli değildir. Yağlanmaya eşlik edebilen iltihaplanma ve karaciğer dokusunda nedbe oluşumunu ifade eden fibrozis riskinin de değerlendirilmesi gerekir. Çünkü ilerleyici fibrozis, bazı hastalarda siroza kadar ilerleyebilir.
Tanı ve takip sürecinde kan testleri ve ultrasonun yanı sıra FibroScan gibi girişimsel olmayan yöntemlerden de yararlanılabilir. FibroScan, karaciğerdeki yağlanma derecesi ve doku sertliği hakkında bilgi sağlayarak fibrozis riskinin değerlendirilmesine yardımcı olur. Karaciğer enzimlerinin normal olması, fibrozis bulunmadığını kesin olarak göstermez. Bu nedenle FibroScan sonuçları kişinin klinik bulguları, kan testleri ve diğer incelemeleriyle birlikte değerlendirilerek uygun takip planı oluşturulur. Gerekli durumlarda ek görüntüleme yöntemlerine veya karaciğer biyopsisine de başvurulabilir.
Karaciğer sağlığını korumak için bu 7 öneriye dikkat!
Fazla kilonuz varsa kontrollü kilo verin. Yaklaşık yüzde 5 kilo kaybı karaciğerdeki yağ miktarını azaltabilir. Uygun hastalarda yüzde 7-10 ve üzerindeki kayıplar iltihaplanma ve fibrozis üzerinde daha belirgin yararlar sağlayabilir.
Dengeli beslenin. Sebze, baklagil ve yeterli protein içeren öğünleri tercih edin; şekerli içecekleri sınırlandırın ve porsiyon kontrolüne dikkat edin.
Haftada en az 150 dakika hareket edin. Sağlık durumunuz uygunsa orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapın. Dışarıda yürüyemediğiniz günlerde evde veya kapalı alanlarda hareket edin.
Uzun süre oturmaktan kaçının. Özellikle kış aylarında hareketsiz kalma sürenizi azaltın ve gün içinde düzenli aralar verin.
Metabolik sorunlarınızı kontrol altında tutun. Diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar gibi karaciğer yağlanması riskini artıran durumlar için doktorunuzun önerdiği takip ve tedaviyi sürdürün.
Zayıflama ürünlerini bilinçsizce kullanmayın. Kilo verme ilaçlarını ve bitkisel takviyeleri doktor önerisi olmadan kullanmayın. Bazı ürünler karaciğer hasarına neden olabilir.
Kontrollerinizi ertelemeyin. Karaciğer yağlanması belirti vermeden ilerleyebildiği için risk faktörleriniz varsa gerekli tetkikleri yaptırın ve takip planınızı doktorunuzla oluşturun.
